Nederland ‘gidsland’ is niet ver weg. In dat nieuwe model wordt ‘marktdynamiek’ gekoppeld aan ‘eigen verantwoordelijkheid’ en ‘algemeen belang’. De bekendste uitspraak van dit artikel zingt al een paar dagen rond in de media: niet de markt heeft gefaald, maar de mens. De verantwoordelijke burger moet weer het heft in handen nemen.

Aan het slot van het artikel schrijft Balkenende dat hij het Rijndeltamodel tijdens het voorjaarsoverleg met de sociale partners wil invullen. En met wie zit hij daar? Ja, inderdaad, met de sociale partners, maar ook met zijn vice-premier Bos. En wat vindt Bos van het ‘Rijndeltamodel’? Gaat hij dit samen met de premier en de sociale partners uitdragen en invullen? Het antwoord kwam dit weekend. Vice-premier Bos vindt de analyse van de premier te kort schieten. Niet allen de mens heeft gefaald, maar de mens kon ook falen doordat de systemen hen daartoe de gelegenheid bieden. Ook de markt dus. Dan heeft de markt dus wel degelijk gefaald. Maar dat is nu juist niet wat de premier vindt.

Men zou denken dat als de premier zijn visie ontvouwt, dit niet zonder betekenis is voor de rest van het kabinet. Men kan zich voorstellen dat zo’n visie, voordat ze in de krant komt, circuleert in kabinetskringen. Het was ook denkbaar geweest dat Bos en Balkenende het artikel samen hadden gepubliceerd. Dat zou kracht hebben bijgezet aan zowel de visie als het optreden van het kabinet. Maar dat is niet het geval. Integendeel: vijf dagen na de presentatie van een grootse visie, waar kennelijk goed over is nagedacht, valt een van de vice-premiers, de minister van Financiën nog wel, deze visie publiekelijk af. En niet op een ondergeschikt punt, nee, op het centrale punt. De mens behoeft natuurlijk altijd correctie, maar onze economische systemen, de ‘dynamiek van de markt’ behoeft die ook correctie? Bos vindt van wel en Balkenende van niet.

Het kan aan mij liggen, maar ik vind dit nogal verbazingwekkend. Geen regie geweest, blijkbaar. En ik kan er niet bij dat hier bijna niemand meer over valt. Sleutelfiguren van het kabinet mogen elkaar blijkbaar in het openbaar afvallen. Het betekent niet alleen dat er verdeeldheid is in het kabinet, het betekent dat uiteenlopende visies niet meer opzettelijk bij elkaar worden gebracht en de verdeeldheid openlijk wordt geëtaleerd. Dat is slecht voor het kabinet en slecht voor het aanzien van de politiek. Laat ministers zelf de stelregel serieus nemen dat het kabinet met een mond spreekt.

We zien al geruime tijd een ontwikkeling waarin de regering zich als een ‘partijenregering’ toont. D66 probeerde in de jaren negentig zoveel mogelijk partijwinst te halen uit regeringsdeelname. De LPF deed na 2002 niet anders. Ook nu blijven partijen nog altijd maar al te zichtbaar. De homo-lobby van minister Plasterk is overduidelijk geen zaak van het kabinet, maar een kruistocht van de PvdA en van de minister zelf. Een kabinet dat zich als ‘partijenregering’ laat zien, verzwakt zijn eigen gezag. Het is jammer dat de premier zijn gezag niet in de schaal wist te leggen. Wat een presentatie van een dragende visie had moeten zijn, eindigt in een beeld waarin PvdA en CDA ‘ieder voor zich’ bezig zijn.

Roel Kuiper is lid van de Eerste Kamer voor de ChristenUnie