Sommige partijen hebben de naam dat ze dicht op, dan wel in bedrijvig Nederland zitten. De VVD als partij van de ondernemers en ook het CDA is befaamd om haar netwerk van old boys. Toch klinkt regelmatig de roep om meer samenwerking en wisselwerking tussen de multinationals en kabinet. Peter Elverding kijkt daarbij met afgunst naar de vervlochten elite in Frankrijk en Duitsland. In Nederland is de één een ‘graaier’ en de ander ‘wereldvreemd’. Is er in Nederland geen kruisbestuiving?

Eenrichtingsverkeer

Vanuit de Haagse politiek stromen diverse bewindslieden door naar de top van het bedrijfsleven. Joop Wijn is als lid van de Raad van Bestuur van ABN Amro wederom een directe collega van Gerrit Zalm (hoewel die daar terecht kwam via een ‘opkontje’ van Wouter Bos). Roger van Boxtel is bestuursvoorzitter van Menzis. Hans Wijers kwam als consultant in de politiek, maakte in vier jaar veel indruk en staat nu aan het hoofd van multinational Akzo Nobel. In een verder verleden werd minister van Financiën Nelissen later topman van de AMRO Bank. Geen kleine jongens om het zo te zeggen. En hoewel kamerleden moeilijker aan topposities komen, de uitstroom is toch wel verzorgd.

Maar omgekeerd is de spoeling inderdaad een stuk dunner. Welke oud-CEO komt de ministerraad nu versterken? Zien we Jeroen van der Veer ooit minister van Economische Zaken worden? Het is onwaarschijnlijk. Goed, Bolkestein en Bos stapten beiden over van Shell naar de Nederlandse politiek, maar dat waren toen nog slechts topbestuurders in de dop (zeker Bos). Verder stemmen de (recente) ervaringen met zakenmensen in de politiek niet al te vrolijk, Herman Heinsbroek kan gemist worden aan het Binnenhof.

Politieke cultuur

Salaris lijkt me niet het grootste probleem, de angel zit eerder in de Nederlandse politieke cultuur, met twee hoofdredenen: Minister wordt je gemakkelijker als onderdeel van het partijkader dan als zakelijke topper. Zie er als relatieve outsider maar eens tussen te komen. Bovendien zou een voormalig ‘chief executive officer’ toch flink moeten wennen aan een Tweede Kamer als wispelturige meerdere. Gewend aan het besturen, het regelen en aansturen, is het waarschijnlijk niet prettig om telkens op stel en sprong naar de Kamer te moeten voor de verantwoording inzake de declaratie van twee broodjes haring.

Gemis

Is het nu zo erg dat de afstand in Nederland wat groter is? Ik moet zeggen dat ik het niet goed vind klinken als iemand als Elverding daarover klaagt. En hij heeft recht van spreken, met zijn inzet in onder andere een Commissie Infrastructuur heeft hij politieke besluitvorming diepgaand kunnen ontleden. Zijn conclusie: de politieke besluitvorming kan veel efficiënter en zowel Kamer als regering als ambtelijke organisatie moet meer aandacht geven aan uitvoering van beleid. Wat meer bedrijfsmatige kwaliteiten kunnen daar van pas komen. En een gezamenlijke lobby in Europa van bedrijven en overheid in het belang van Nederland lijkt me ook niet slecht.

Gepaste afstand

Tegelijk ben ik huiverig voor een vervlochten elite die elkaar dekt en de hand boven het hoofd houdt. Hoe meer ik lees over de vervlechting van Goldman Sachs met onder andere de Amerikaanse overheid, met als beste voorbeeld oud-minister Paulson van Financiën die een ‘hotline’ had met zijn oud-collega’s van de zakenbank. En verdraaid, de maatregelen van de Amerikaanse overheid pakten niet slecht uit voor Goldman Sachs. Een jaar later zijn de torenhoge bonussen daar al weer terug.

Een gezonde mix

Het is niet verkeerd om de politiek ook te beschouwen als een vak. Niet iedere zakenman is daar geschikt voor (Heinsbroek). Ook spelen er andere belangen dan zakelijke in de politiek. Het is niet alleen de BV Nederland, maar ook de samenleving Nederland. En een gepaste afstand tussen politici en ‘het grote geld’ zorgt voor checks and balances. Ik ben best positief over het Nederlandse model, zolang men elkaar mar wel ziet staan. En dan mag er (in plaats van een oude schooljuf..) best een CEO in ruste Minister van Economische Zaken worden.

Peter de Kluijver