Ga direct naar


Hoge babysterfte door levensbeëindiging?

Kennedyzaterdag 16 januari 2010 02:04 Nederland staat bekend als het West-Europese land met de hoogste babysterfte, terwijl wij tot 1985 samen met Scandinavië de minste babysterfte hadden in Europa. Wat is er sindsdien gebeurd? Politici en deskundigen buitelden over elkaar heen in het zoeken naar oorzaken en oplossingen. Maar ze hebben de ogen gesloten voor één ontwikkeling: de toegenomen acceptatie van euthanasie en levensbeëindiging bij ernstig zieke mensen en pasgeborenen sinds midden jaren tachtig.

In 1984 besloot de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG) dat euthanasie toelaatbaar was en niet lang daarna formuleerden de Nederlandse rechtbanken ‘zorgvuldigheidseisen’, waardoor artsen bij naleving vrijgesteld konden worden van vervolging. Levensbeëindiging bij baby’s is strafbaar, maar het Openbaar Ministerie gaat niet tot vervolging over als aan de zorgvuldigheideisen is voldaan: er moet sprake zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden, de ouders hebben ingestemd met levensbeëindiging en zijn goed geïnformeerd. Als er sprake is van actieve levensbeëindiging of late zwangerschapsafbreking, moet dat sinds 2006 wel door de arts gemeld worden bij een landelijke commissie. Maar hoewel er bij die commissie pas in 2009 één melding is binnengekomen, wordt actieve levensbeëindiging volgens deze commissie vaker toegepast bij pasgeborenen. Artsen zijn blijkbaar te bang voor vervolging om deze gevallen te documenteren. Ook Gerbert van Loenen, adjunct-hoofdredacteur van Trouw, weet dat deze gevallen plaatsvinden en dat er onder kinderartsen verschil van inzicht bestaat. In het laatste nummer van Volzin zegt hij: “In Utrecht kan een open ruggetje aanleiding zijn voor levensbeëindiging, in Rotterdam is het dat bepaald niet.”

Uit de statistieken blijkt dat Nederland opvallend veel babysterfte heeft in de eerste maand na de geboorte, terwijl de babysterfte na de eerste maand lager ligt dan het EU-gemiddelde. Maar naar wie wijzen politici en deskundigen hun beschuldigende vingers? Naar de vrouwen die kiezen voor thuisbevallingen in Nederland. Naar de hoge gemiddelde leeftijd waarop Nederlandse vrouwen voor het eerst moeder worden. Naar de hogere babysterfte onder allochtone vrouwen. Maar de statistieken geven hen geen gelijk. Thuisbevallingen en de hoge gemiddelde leeftijd van de moeders leiden niet ondubbelzinnig tot meer sterfte onder pasgeborenen. En de babysterfte onder allochtone vrouwen is ook in andere landen hoog. De stuurgroep Zwangerschap en Geboorte, die na bekendmaking van de slechte cijfers door de Tweede Kamer werd ingesteld, komt dan ook met aanbevelingen die geen radicale veranderingen beogen: verbeteringen in de informatievoorziening aan vrouwen en in de beschikbaarheid en bereikbaarheid van hulpverleners. Deze aanbevelingen en het rapport zijn door minister Klink van Volksgezondheid, politici en deskundigen omarmd. 
Maar ik denk niet dat dit het einde is van de discussie en vraag mij af of de babysterfte daadwerkelijk omlaag zal gaan in Nederland. Onderzoeken tonen aan dat wij late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen toestaan bij afwijkingen als een open ruggetje of waterhoofd. De statistieken zullen pas weer verbeteren als wij late zwangerschapsafbreking niet langer registreren als ‘doodgeborenen’ (maar dat is manipulatief en heeft niet mijn voorkeur), óf als wij meer moeite doen om levendgeborenen met ernstige afwijkingen te behandelen en als wij gehandicapte kinderen accepteren en de ruimte geven om te leven. 

In 1984 besloot de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG) dat euthanasie toelaatbaar was en niet lang daarna formuleerden de Nederlandse rechtbanken ‘zorgvuldigheidseisen’, waardoor artsen bij naleving vrijgesteld konden worden van vervolging. Levensbeëindiging bij baby’s is strafbaar, maar het Openbaar Ministerie gaat niet tot vervolging over als aan de zorgvuldigheideisen is voldaan: er moet sprake zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden, de ouders hebben ingestemd met levensbeëindiging en zijn goed geïnformeerd. Als er sprake is van actieve levensbeëindiging of late zwangerschapsafbreking, moet dat sinds 2006 wel door de arts gemeld worden bij een landelijke commissie. Maar hoewel er bij die commissie pas in 2009 één melding is binnengekomen, wordt actieve levensbeëindiging volgens deze commissie vaker toegepast bij pasgeborenen. Artsen zijn blijkbaar te bang voor vervolging om deze gevallen te documenteren. Ook Gerbert van Loenen, adjunct-hoofdredacteur van Trouw, weet dat deze gevallen plaatsvinden en dat er onder kinderartsen verschil van inzicht bestaat. In het laatste nummer van Volzin zegt hij: “In Utrecht kan een open ruggetje aanleiding zijn voor levensbeëindiging, in Rotterdam is het dat bepaald niet.”

Uit de statistieken blijkt dat Nederland opvallend veel babysterfte heeft in de eerste maand na de geboorte, terwijl de babysterfte na de eerste maand lager ligt dan het EU-gemiddelde. Maar naar wie wijzen politici en deskundigen hun beschuldigende vingers? Naar de vrouwen die kiezen voor thuisbevallingen in Nederland. Naar de hoge gemiddelde leeftijd waarop Nederlandse vrouwen voor het eerst moeder worden. Naar de hogere babysterfte onder allochtone vrouwen. Maar de statistieken geven hen geen gelijk. Thuisbevallingen en de hoge gemiddelde leeftijd van de moeders leiden niet ondubbelzinnig tot meer sterfte onder pasgeborenen. En de babysterfte onder allochtone vrouwen is ook in andere landen hoog. De stuurgroep Zwangerschap en Geboorte, die na bekendmaking van de slechte cijfers door de Tweede Kamer werd ingesteld, komt dan ook met aanbevelingen die geen radicale veranderingen beogen: verbeteringen in de informatievoorziening aan vrouwen en in de beschikbaarheid en bereikbaarheid van hulpverleners. Deze aanbevelingen en het rapport zijn door minister Klink van Volksgezondheid, politici en deskundigen omarmd. 

Maar ik denk niet dat dit het einde is van de discussie en vraag mij af of de babysterfte daadwerkelijk omlaag zal gaan in Nederland. Onderzoeken tonen aan dat wij late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bij pasgeborenen toestaan bij afwijkingen als een open ruggetje of waterhoofd. De statistieken zullen pas weer verbeteren als wij late zwangerschapsafbreking niet langer registreren als ‘doodgeborenen’ (maar dat is manipulatief en heeft niet mijn voorkeur), óf als wij meer moeite doen om levendgeborenen met ernstige afwijkingen te behandelen en als wij gehandicapte kinderen accepteren en de ruimte geven om te leven. 

Simone Kennedy, gemeeneraadslid voor de ChristenUnie in Amersfoort

 

 

Tags
gastcolumn

«Terug

Reacties op "Hoge babysterfte door levensbeëindiging?"

1 2Laatste pagina
Gebuis, E.P.A. (Edward)
Geplaatst op: 16-01-2010 11:55Citeer
Dit stuk klopt op zoveel punten medische-ethisch niet dat mijn haren er recht van overeind gaan staan (en zoveel heb ik er niet meer dus kan je nagaan).

Er zijn talloze redenen aan te wijzen waarom we in Nederland een hoge babysterfte hebben.

Nederland is een van de weinige landen waar vrouwen nog altijd aangemoedigd worden om thuis te bevallen onder begeleiding van een verloskundige in plaats van in een ziekenhuis onder begeleiding van een gynaecoloog. Diverse landen om ons heen hebben niet eens meer een opleiding tot verloskundige.

Als een aanstaande moeder in Nederland dan toch aangeeft in het ziekenhuis te willen bevallen, moet het nog altijd volgens de regels van de verloskundige. Pas als dingen echt misgaan, wordt de hulp van een gynaecoloog ingeroepen. Waar in landen als de VS bij binnenkomst er al een team van chirurgen klaarstaat om eventueel een keizersnede te doen, wordt in Nederland eerst een bevalling opgewekt, daarna versterkt met medicijnen, daarna ingeknipt, daarna een verlostang of vacuumsysteem gepakt en pas als dat alles niet gewerkt heeft, wordt besloten een keizersnede te doen. Daarbij moet wel worden gezegd dat er niet uit voorzorg een anesthesieteam in het ziekenhuis geroepen is maar dat dat op dat moment nog moet gebeuren waardoor er opnieuw een vertraging van gemiddeld 30 minuten is. Mocht de baby dan echt in nood zijn, is de schade al niet meer te overzien.

Denkt iemand nu echt dat actieve levensbeëindiging bij pasgeborene pas voorkomt sinds 1984? Echt niet. Vanaf 1984 werd het onderwerp bespreekbaar maar ver daarvoor werden babies met aangeboren afwijkingen al uit hun lijden verlost (en met hen de ouders). Het feit dat er sinds de invoering van de meldingsplicht pas 1 melding binnengekomen is, maakt al dat je niet kunt concluderen dat euthanasie bij pasgeborenen is toegenomen. Er zijn simpelweg geen cijfers van.

Misschien moeten we eens meer gaan kijken naar andere zaken die een rol spelen.
Zo is de gemiddelde leeftijd waarop vrouwen hun eerste kind krijgen in de laatste 20 jaar omhoog gegaan van 24 jaar in 1985 naar 31 jaar in 2005. Tegelijk is het aantal hoog-opgeleide vrouwen in die periode met zo'n 30% toegenomen. Het is niet bepaald een geheim dat in veel beroepstakken carrière maken nog altijd niet te combineren is met kinderen krijgen.
In geen enkel ander land wordt zoveel prenatale diagnostiek vergoed (en dus uitgevoerd) als in Nederland. Ook late diagnostiek wordt veel toegepast wat dus leidt tot late zwangerschapsafbreking.

Als de CU zo'n voorstander is van het terugdringen van de babysterfte in Nederland, moet de CU zich eens hard gaan maken voor de mogelijkheid carrière te combineren met kinderen krijgen naar Scandinavisch model; het aanmoedigen van thuisbevallingen aan de kaak stellen en het toepassen van een (electieve) keizersnede makkelijker maken; ervoor zorgen dat ouders niet de maatschappelijke druk voelen een zwangerschap af te breken bij een hoge kans op een gehandicapt kind ("Dat had toch niet gehoeven? Je had het toch weg kunnen laten halen?"); iedere vorm van bezuiniging op de gezondheidszorg en de AWBZ-zorg tegenhouden, net als verhogingen van de ziektekostenpremies.

Maar nee, het is veel makkelijker om het te gooien op euthanasie bij pasgeborenen en (late) zwangerschapsafbreking. Op die manier hoef je als politieke partij je verantwoordelijkheid niet te nemen EN kun je weer eens de nadruk op een van je stokpaardjes leggen.
Ernstig onder de gordel, dit artikel. Misselijkmakend, gewoon!
Gewijzigd
Gebuis, E.P.A. (Edward) heeft dit bericht gewijzigd op: 16-01-2010 11:58
Mr. E.
Geplaatst op: 16-01-2010 17:19Citeer
Ik heb mij erg verbaasd over dit tendentieuze artikel. Mevrouw Kennedy moet met harde cijfers komen!
Gebuis, E.P.A. (Edward)
Geplaatst op: 16-01-2010 18:44Citeer
@ Mr. E.:
Het zou mij zeer verbazen als ze dat kon. Er zijn namelijk geen cijfers die deze stellingen ondersteunen omdat de stellingen gewoon niet waar zijn.
bird
Geplaatst op: 16-01-2010 20:46Citeer
zolang de babysterfte is veroorzaakt doordat babies zonder toekomst snel uit hun leiden zijn verlost, vind ik het best. Nederland Gidsland
Dam, F (F) van
Geplaatst op: 16-01-2010 20:54Citeer
Wat babysterfte?
Wat denk je van abortus. Vorig jaar weer 34000 abortussen.
Alsof wij daar zomaar overheen kunnen stappen. God moet wel met een oordeel komen.
Gebuis, E.P.A. (Edward)
Geplaatst op: 16-01-2010 21:57Citeer
@ F. van Dam:
Abortus is iets anders dan babysterfte. Een uitgevoerde abortus wordt niet geteld in de statistieken van babysterfte.

En laat God dan opschieten. Dan hebben we het tenminste achter de rug. Maar ik hou me adem niet in terwijl ik erop wacht, ok?
bird
Geplaatst op: 17-01-2010 04:13Citeer
@ Van Dam,

Een abortus voorkomt een ongelukkig kind. Dat lijkt me niet het grootste probleem van de mensheid, maar eerder een etisch verantwoorde oplossing voor een veel groter probleem.

Laten we ons eerst eens druk maken over de kinderen die wel op de wereld zijn gekomen en hulp nodig hebben. De lijsten van de jeugdzorg zijn al een nagel aan de politieke doodskist van Rouvoet. Daar kunnen geen 34.000 probleemgevallen bij.

bird
Geplaatst op: 17-01-2010 04:18Citeer
hoe meer ik het artikel lees van bovenstaande colummnist hoe walgelijker ik haar denktrend vind.

Ik wil hiertegen inbrengen dat statistisch het volledig te verdedigen is dat door de opwarming van de aarde de afgelopen 30 jaar de babysterfte is toegenomen. Dat dit in andere landen niet is toegenomen kan worden verklaard uit het feit dat wij onder de zeespiegel wonen.

Ik geef toe een onzinnig causaal verband, maar even causaal als wat de columnist legt.
Beautiful Blues
Geplaatst op: 17-01-2010 12:23Citeer
Citaat
Gebuis, E.P.A. (Edward) schreef:
Nederland is een van de weinige landen waar vrouwen nog altijd aangemoedigd worden om thuis te bevallen onder begeleiding van een verloskundige in plaats van in een ziekenhuis onder begeleiding van een gynaecoloog. Diverse landen om ons heen hebben niet eens meer een opleiding tot verloskundige.


Ondanks je uitgebreide uitleg, lees ik in het stuk van Kennedy: "Maar de statistieken geven hen geen gelijk. Thuisbevallingen en de hoge gemiddelde leeftijd van de moeders leiden niet ondubbelzinnig tot meer sterfte onder pasgeborenen."

Citaat
Als een aanstaande moeder in Nederland dan toch aangeeft in het ziekenhuis te willen bevallen, moet het nog altijd volgens de regels van de verloskundige. Pas als dingen echt misgaan, wordt de hulp van een gynaecoloog ingeroepen. Waar in landen als de VS bij binnenkomst er al een team van chirurgen klaarstaat om eventueel een keizersnede te doen, wordt in Nederland eerst een bevalling opgewekt, daarna versterkt met medicijnen, daarna ingeknipt, daarna een verlostang of vacuumsysteem gepakt en pas als dat alles niet gewerkt heeft, wordt besloten een keizersnede te doen. Daarbij moet wel worden gezegd dat er niet uit voorzorg een anesthesieteam in het ziekenhuis geroepen is maar dat dat op dat moment nog moet gebeuren waardoor er opnieuw een vertraging van gemiddeld 30 minuten is. Mocht de baby dan echt in nood zijn, is de schade al niet meer te overzien.


Er gaat veel suggestie uit van bovenstaande, maar ik denk dan toch: als Kennedy de statistieken aan haar zijde heeft, dan is wat jij schrijft niet meer dan suggestie.

Citaat
Denkt iemand nu echt dat actieve levensbeëindiging bij pasgeborene pas voorkomt sinds 1984?


Een retorische vraag neem ik aan, want Kennedy schrijft dat niet.

Citaat
Het feit dat er sinds de invoering van de meldingsplicht pas 1 melding binnengekomen is, maakt al dat je niet kunt concluderen dat euthanasie bij pasgeborenen is toegenomen. Er zijn simpelweg geen cijfers van.


Kennedy schrijft dat het vaker voorkomt dan die éne keer die is gemeld, meer niet.

Citaat
Misschien moeten we eens meer gaan kijken naar andere zaken die een rol spelen.
Zo is de gemiddelde leeftijd waarop vrouwen hun eerste kind krijgen in de laatste 20 jaar omhoog gegaan van 24 jaar in 1985 naar 31 jaar in 2005.


Zie bovenstaand citaat uit Kennedy's stuk: zij heeft blijkbaar statistieken waaruit blijkt dat dit geen rol speelt.

Citaat
In geen enkel ander land wordt zoveel prenatale diagnostiek vergoed (en dus uitgevoerd) als in Nederland. Ook late diagnostiek wordt veel toegepast wat dus leidt tot late zwangerschapsafbreking.


Dan geef je toch jezelf min of meer ongelijk. Je zegt dat late zwangerschapsonderbreking niet de oorzaak kan zijn van de hogere babysterfte in Nederland, je wordt er zelfs onpasselijk van dat Kennedy dat durft te suggereren. Maar hier zeg je dat er in Nederland meer prenatale diagnostiek wordt uitgevoerd, wat zou leiden tot meer late zwangerschapsonderbrekingen.

Citaat
Als de CU zo'n voorstander is van het terugdringen van de babysterfte in Nederland, moet de CU zich eens hard gaan maken voor de mogelijkheid carrière te combineren met kinderen krijgen naar Scandinavisch model;


Leuk leesvoer in deze: Marieke Stellinga, 'De mythe van het glazen plafond'. Er gaat een hele (scandinavische) wereld voor je open.

Citaat
het aanmoedigen van thuisbevallingen aan de kaak stellen en het toepassen van een (electieve) keizersnede makkelijker maken;


Kennedy zégt tenminste nog dat ze statistieken heeft waaruit blijkt dat thuisbevalling geen rol speelt bij babysterfte. Jij neemt die moeite nog niet eens. Ik ben heel benieuwd of jij je punt beter kunt onderbouwen, want je doet nu een beetje alsof dat niet nodig is, alsof het overduidelijk is dat jij gelijk hebt en Kennedy niet. Voor mij is dat niet duidelijk.

Citaat
ervoor zorgen dat ouders niet de maatschappelijke druk voelen een zwangerschap af te breken bij een hoge kans op een gehandicapt kind ("Dat had toch niet gehoeven? Je had het toch weg kunnen laten halen?");


Ik zie dat als ongeveer hetzelfde als Kennedy's laatste woorden: "als wij meer moeite doen om levendgeborenen met ernstige afwijkingen te behandelen en als wij gehandicapte kinderen accepteren en de ruimte geven om te leven".

Citaat
iedere vorm van bezuiniging op de gezondheidszorg en de AWBZ-zorg tegenhouden, net als verhogingen van de ziektekostenpremies.


Mwoah. Je schrijft hierboven nog dat prenatale diagnostiek in een laat stadium mede de oorzaak is van late zwangerschapsafbreking. Dan zou ik zeggen dat je dit oplost door prenatale diagnostiek uit het pakket te gooien.

Citaat
Maar nee, het is veel makkelijker om het te gooien op euthanasie bij pasgeborenen en (late) zwangerschapsafbreking. Op die manier hoef je als politieke partij je verantwoordelijkheid niet te nemen EN kun je weer eens de nadruk op een van je stokpaardjes leggen.
Ernstig onder de gordel, dit artikel. Misselijkmakend, gewoon!


Ik zie het "makkelijke" van Kennedy's column nog niet zo. Ik vind jouw reactie minstens even "makkelijk", zo niet nog makkelijker: we ratelen wat, we worden misselijk, we onderbouwen helemaal niets, en klaar is kees. Ik sluit zeker niet uit dat je gelijk hebt, maar ik zou niet weten waarom ik dat, op dit moment, zou moeten aannemen.
Gebuis, E.P.A. (Edward)
Geplaatst op: 17-01-2010 22:06Citeer
@ Beautiful Blues:
Laat ik je over 1 ding uit een droom helpen: de statistieken waar Simone Kennedy naar verwijst, bestaan niet. Vrouwen die thuis bevallen, zijn niet zichtbaar op de radar; daar worden geen statistieken over bijgehouden. Als deze statistieken wel zouden bestaan, zou Ab Klink de Inspectie voor de Volksgezondheid geen opdracht hebben hoeven geven voor het doen van onderzoek naar de materie.

In mijn reactie heb ik enkel de zaken aangehaald waarin Nederland verschilt met betrekking tot de landen om ons heen. In België is thuisbevallen gewoon niet mogelijk en je krijgt de kinderscherming op je dak als je het toch probeert. In Spanje is bevallen buiten het ziekenhuis zelfs bij wet verboden.

Ik doe niet aan suggestie. Ik ben arts. Ik heb diverse stages gelopen bij verloskunde/gynaecologie. Mijn eigen afdeling ligt naast de afdeling gynaecologie. Ik lunch regelmatig met verloskundigen en gynaecologen. We hebben 2 keer per maand een bespreking met ze om bevallingen waarbij bloedingscomplicaties te verwachten in kaart te brengen. En hoewel vrouwen met een hoog risico op complicaties aangeraden wordt in het ziekenhuis te bevallen, bevalt zo'n 30% van deze vrouwen toch thuis met alle gevolgen vandien.
In Nederland wordt slechts 9% van de kinderen geboren via een keizersnede. In Duitsland is dat 32% en in Scandinavië is het niet de keus van de arts maar van de aanstaande moeder of ze op natuurlijke wijze wil bevallen of via een keizersnede. Niet dat een keizersnede zonder risico's is maar die risico's zijn voor de moeder, niet voor het kind. Mogelijk is het sterftecijfers onder jonge moeders in die landen veel hoger.
Nu moet ik er overigens wel bijzeggen dat de percentages die ik net gaf uit een studieboek komen van zo'n 10 jaar geleden. Inmiddels kunnen de cijfers anders liggen maar niet schrikbarend anders. Een gynaecologe in opleiding die ik ken, is nu in het 4e jaar van haar opleiding en heeft in 4 jaar slechts 10 keizersnedes uitgevoerd terwijl dat in de VS het aantal per week ongeveer is.

Ik ken het boek van Marieke Stellinga, ja. Het is door vrijwel iedereen, man en vrouw, die iets voorstelt op professioneel gebied, naar het ronde archief verwezen. Maar mijn stelling gaat er niet om dat het voor een vrouw moeilijker is om carrière te maken als ze eenmaal haar voet tussen de deur heeft maar juist om die voet ertussen te krijgen. Weet je hoeveel bedrijven bereid zijn te investeren in een jonge vrouw als ze weten dat er sprake is van een kinderwens? Vrijwel geen. En dat is niet alleen zo in het bedrijfsleven. Ook onze eigen overheid doet hier aan mee. Zo is de vraag of je van plan bent tijdens je opleiding zwanger te worden aan jonge vrouwelijke artsen nog steeds heel normaal.
Maar kijk ook eens in het hart van de politiek. De verdeling man-vrouw in onze samenleving is 60-40 in het voordeel van de vrouw. De verdeling in de Kamer is 2/3-1/3 in het voordeel van mannen. En ook in het kabinet is het niet bepaald gelijk verdeeld:
16 mannelijke bewindslieden om 11 vrouwelijke. Deze ligt al scheef. Splitsen we het dan uit naar ministers en staatssecretarissen blijken 7 van de 11 vrouwelijke bewindslieden staatssecretaris te zijn en 12 van de 16 mannen minister. De premier en 2 vicepremiers zijn allemaal mannen en bijna alle zware portefeuilles (Financiën, Buitenlandse Zaken, Justitie, Defensie, OCW, VWS en Sociale Zaken) worden behandeld door mannen. De enige uitzondering hierop is Economische Zaken. En eventueel het staatssecretarisschap op justitie maar dat is inmiddels zover uitgekleed dat het eigenlijk alleen nog maar over vreemdelingenzaken gaat.
Dus dat het schrijven van Marieke Stellinga naar de prullenbak is verwezen, is niet zo vreemd. De theorie erachter klinkt leuk maar de praktijk blijkt heel anders.

Het stuk van Simone Kennedy staat vol met halve onwaarheden, schimmige wetenschap, insinuaties en onderbuiksgevoelens. Ja, voor mij is het heel duidelijk dat ik gelijk heb, ja. Iedereen die de geneeskunde zou kennen, zou het niet in zijn of haar hoofd halen een denigrerend stuk als dit te schrijven. Ik heb een link van dit artikel dan ook inmiddels naar de juridische afdeling van de KNMG gestuurd met de mededeling dat dit de manier is waarop Christelijk Nederland tegen de medische wetenschap aankijkt. Daarmee is het aan hen om te kijken of er juridische stappen tegen Simone Kennedy en de ChristenUnie kunnen en moeten worden genomen.
BB
Geplaatst op: 18-01-2010 00:19Citeer
Allereerst Stellinga. Als je haar boek werkelijk hebt gelezen dan weet je dat ze helemaal niet ontkent dat er meer mannen dan vrouwen aan de absolute top zitten. Ook Stellinga erkent dat zelfs in de politiek, waar je nog relatief veel vrouwen treft, mannen in de meerderheid zijn. Dit betekent echter niet per se dat vrouwen worden gediscrimineerd.

Wat betreft Kennedy's statistieken: ik hoop dat ze zelf reageert en als het moet, wil ik haar er best over mailen, wie weet heeft ze niet door dat er hier discussie is ontstaan. Dan kan zij zelf vertellen waar ze haar statistische gegevens vandaan haalt.

Het is mij nog steeds niet duidelijk waarom jij gelijk hebt. Het is prima dat jij daar zelf zo van overtuigd bent. Maar jouw gesprekken met collega's e.d., vormen géén geldig bewijs in een discussie die veel breder is dan jouw netwerk. Ook dat twee zaken tegelijkertijd optreden (je noemt het aantal keizersnedes/ het lage aantal thuisbevallingen in andere landen, in combinatie met een lagere babysterfte aldaar) impliceert niet per se dat er tussen die twee een causaal verband bestaat. Dat moet eerst worden aangetoond. Kortom, leuk dat je met wat mensen luncht. Ik heb een vrouw die arts is, wie weet beweert zij weer heel iets anders. Pas als je met onderzoeken komt, heb je een argument.
Gebuis, E.P.A. (Edward)
Geplaatst op: 18-01-2010 07:43Citeer
@ BB:
Nogmaals, die onderzoeken zijn er dus niet. Die zijn, op basis van het onbegrepen hoge sterftecijfer bij pasgeborenen, nu pas door Ab Klink opgedragen aan de IGZ. Echter, cijfers dat het hoge sterftecijfer het gevolg is van late zwangerschapsafbreking en euthanasie op pasgeborenen is er zeker niet en hoewel Simone Kennedy dit niet expliciet stelt impliceert ze het wel. En inderdaad, ik zou graag willen weten waar die onzin vandaan komt.
Simone Kennedy
Geplaatst op: 18-01-2010 10:29Citeer
Ik wil mijn betoog in mijn column ondersteunen met enkele citaten en grafieken uit het rapport van de Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte, die zich heeft gebaseerd op het meest recente wetenschappelijke onderzoek.

Is de leeftijd van de moeder van statistisch belang?
Uit de grafiek op p. 16 blijkt dat bij oudere vrouwen het risico op maternale sterfte veel hoger is dan het risico op perinatale sterfte. Maar in Nederland is de maternale sterfte niet bijzonder hoog, dus de leeftijd van de moeder speelt geen doorslaggevende rol, zoals het rapport zegt: ‘De bijdrage aan de totale perinatale sterfte is gering.’

Is het aantal thuisbevallingen van statistisch belang?
“De Stuurgroep wil hierbij expliciet melden dat de thuisbevalling niet ter discussie staat, aangezien huidig onderzoeksmateriaal geen oorzakelijk verband met perinatale sterfte aantoont.” (p. 42)

Wat wordt wel duidelijk uit de statistieken:
“Gynaecologen en kinderartsen in Nederland voeren in vergelijking met Europese collega’s een terughoudend beleid bij kinderen die geboren worden op de grens van levensvatbaarheid.’ (p. 22)

Natuurlijk kan ik niet statistisch aantonen dat levensbeeindiging de oorzaak is van de hoge babysterfte, want ondanks de Nederlandse pogingen om dit taboe te doorbreken en levensbeeindiging bespreekbaar te maken, durven artsen nog steeds nauwelijks te melden, hoewel het algemeen bekend is dat actieve levensbeeindiging wel plaatsvindt. Maar blijkbaar is het een taboe om hierover te willen nadenken?
Gebuis, E.P.A. (Edward)
Geplaatst op: 18-01-2010 11:37Citeer
@ Simone Kennedy:
Deze citaten betekenen niets. Er staat niets over sterfte bij pasgeborenen, alleen over perinatale sterfte. Maar dat is niet alleen de sterfte van de kinderen maar ook van de moeders.

Citaat 1 stelt dat de maternale sterfte bij hogere leeftijd van de moeder gering is. Er wordt niet gesproken over de sterfte van de babies.

Citaat 2 betekent nog minder aangezien er expliciet wordt gezegd dat thuisbevallingen niet ter discussie staan. Dat is jargon voor: "We hebben er niet naar gekeken". Logisch dan dat er geen verband wordt aangetoond.

Wat betreft citaat 3: dat gaat enkel en alleen over intensieve behandeling op een IC voor neonatologie zoals de academische centra hebben. De grens voor actief een baby in leven houden bij vroeggeboorte is 26 weken en die grens wordt zeer hard toegepast. Wordt een kind geboren bij een zwangerschapsduur van 25 weken en 6 dagen wordt een kind in een coufeuse gelegd maar wordt er niet alles op alles gezet om het kind in leven te houden. Dit omdat de levensvatbaarheid met complicaties (als hersenbloedingen en orgaanschade) minder dan 5% is. De levensvatbaarheid zonder complicaties is onbekend maar wordt geschat op minder dan 1%. Op z'n best kan je dat passieve levensbeëindiging noemen maar zeker geen actieve.

Natuurlijk is het geen taboe om na te denken over de oorzaak van de hoge babysterfte in Nederland. Sterker nog, dat gebeurt aldoor omdat het gewoon onwenselijk is. Dit nadenken dient echter wel objectief te gebeuren en bovenstaand artikel was een grote insinuatie die, zoals u nu zelf laat zien, op geen enkel hard gegeven gebaseerd is. Daarvoor bent u een grote beroepsgroep in Nederland uw excuses verschuldigd.
Gewijzigd
Gebuis, E.P.A. (Edward) heeft dit bericht gewijzigd op: 18-01-2010 11:40
Simone Kennedy
Geplaatst op: 18-01-2010 12:21Citeer
U noemt uzelf arts, meneer Gebuis? Perinatale sterfte omvat niet de sterfte van moeders, alleen de sterfte van embryo’s vanaf de 24e week van de zwangerschap en van baby’s binnen zeven dagen na de geboorte. Maar u lijkt ook niet te kunnen lezen. In het tweede citaat staat dat huidig onderzoeksmateriaal geen oorzakelijk verband aantoont tussen thuisbevalling en perinatale sterfte. U bent het tweede deel van de zin vergeten te lezen. Bewijs zelf maar dat dit oorzakelijk verband wel bestaat. En of er nu sprake is van passieve of actieve levensbeëindiging, daarover spreek ik mij niet uit. Beide vormen worden volgens de deskundigen toegepast, maar is weet zeker dat de passieve vorm vaker voorkomt. De discussie over babysterfte is geen taboe, maar het noemen van de rol van levensbeëindiging of zwangerschapsafbreking in deze discussie blijkbaar wel.
BB
Geplaatst op: 18-01-2010 12:39Citeer
Excuseer me dat ik als stoorzender weer tussenbeide kom.

Wikipedia geeft Simone gelijk voor wat betreft de perinatale sterfte, en Wikipedia heeft áltijd het laatste woord. Wink

Zoals Gebuis al heeft gezegd, er is nog helemaal geen onderzoek gedaan naar de risico's van thuisbevallingen. Dus heeft Simone Kennedy gelijk dat er geen verband is aangetoond tussen thuisbevallen en relatief hoge babysterfte. Maar dat iets niet is aangetoond, betekent niet dat het er niet is. De uitspraak van Kennedy dat de statistieken het ongelijk aantonen van mensen die wijzen op thuisbevallingen, is dus veel te voorbarig. Ik heb iig nog geen statistiek gezien waarin werd aangetoond dat er géén verband is tussen thuisbevallingen en hoge babysterfte.

Zelfde geldt voor (actieve/ passieve) levensbeëindiging. De discussie blijft nu hangen in vaagheden. Kennedy stelt nuchter bezien "slechts" een vraag, ze lijkt te willen weten hoe het verband is tussen levensbeëindiging bij baby's en de relatief hoge kindersterfte. Gebuis vindt dat van die vraag een bepaalde suggestie uitgaat, dat moet ik met hem eens zijn. Maar bovenal: er is blijkbaar geen onderzoek naar gedaan. Wordt hoog tijd, denk ik, vooral omdat artsen er blijkbaar niet over durven te spreken en je je dus kunt afvragen hoeveel de wettelijke legalisering van euthanasie nu werkelijk heeft geholpen.

Waar ik benieuwd naar ben is welke uitspraken voor Gebuis nu precies zo aanstootgevend zijn om tot juridische stappen over te gaan. Ik zie ze namelijk niet in Kennedy's betoog.
Simone Kennedy
Geplaatst op: 18-01-2010 13:18Citeer
Citaat uit De Pers van 15 april 2009: "Vrouwen die thuis bevallen hebben dezelfde kans dat hun kind overlijdt of op een intensive care unit terechtkomt als vrouwen die in het ziekenhuis bevallen. Dat geldt in elk geval voor vrouwen bij wie voor de bevalling geen risicofactoren bekend zijn. Dat blijkt uit onderzoek van TNO, het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam (AMC) en het Maastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC), dat woensdag werd gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift. De onderzoekers bestudeerden de bevallingen van meer dan een half miljoen vrouwen tussen 2000 en 2006. Van elke tienduizend baby's stierven er zeven. Bij de thuisbevallingen was dit aandeel net zo hoog als bij de ziekenhuisbevallingen.

Verder wil ik excuses aanbieden voor de toon in mijn vorige reactie.
Gebuis, E.P.A. (Edward)
Geplaatst op: 18-01-2010 13:21Citeer
@ Simone Kennedy:
Volgens het medisch woordenboek van Coëlho omslaat de perinatale periode alle tijd van de 28e week van de zwangerschap tot de 8e dag na de geboorte van zowel moeder als kind. Perinatale sterfte gaat dus wel degelijk om sterfte van zowel moeder als kind. Op zich ook logisch anders zou een post-natale depressie ook over een depressie bij het kind moeten gaan en ik ben erg benieuwd hoe iemand dat wil vaststellen.

Het feit dat er in het buitenland minder sterfte voorkomt rond de geboorte dan in Nederland en dat er in het buitenland ook minder (tot bijna geen) thuisbevallingen plaatsvinden, is een aanwijzing die aanspoort tot het doen van onderzoek. En dat onderzoek is niet gedaan. Ik heb geen idee op welke cijfers citaat 2 gebaseerd is maar er is in Nederland nooit onderzoek gedaan naar wat beter is: thuisbevallen of in het ziekenhuis. Een van de redenen hiervoor is dat in Nederland de opvatting heerst dat bevallen geen ziekte is en dus niet in een ziekenhuis thuishoort. Aangezien zwangerschap en bevallen geen ziekte zijn, geven ethische commissies ook geen toestemming voor wetenschappelijk onderzoek naar deze zaken.

Passieve levensbeëindiging komt vrij veel voor. In feite is iedere vorm van niet-behandelen een vorm van passieve levensbeëindiging. Die hoeven overigens ook niet gemeld te worden en in deze situaties is er ook geen sprake van euthanasie.

Het spreken over actieve euthanasie en zwangerschapsafbreking lijkt me zeer nuttig, zelfs. Maar niet op uw manier. Niet door te beginnen met de stelling dat het sterftecijfer bij pasgeborenen sinds de jaren 80 toeneemt en dat dat wel heel toevallig samenvalt met liberalisering van de gedachten rond euthanasie om vervolgens alle andere mogelijke oorzaken van babysterfte op basis van twijfelachtige of niet-bestaande cijfers te weerleggen.
Daar is een woord voor: smaad.
Gewijzigd
Gebuis, E.P.A. (Edward) heeft dit bericht gewijzigd op: 18-01-2010 13:21
BB
Geplaatst op: 18-01-2010 14:27Citeer
Citaat
Gebuis, E.P.A. (Edward) schreef:
@ Simone Kennedy:
Volgens het medisch woordenboek van Coëlho omslaat de perinatale periode alle tijd van de 28e week van de zwangerschap tot de 8e dag na de geboorte van zowel moeder als kind. Perinatale sterfte gaat dus wel degelijk om sterfte van zowel moeder als kind. Op zich ook logisch anders zou een post-natale depressie ook over een depressie bij het kind moeten gaan en ik ben erg benieuwd hoe iemand dat wil vaststellen.


Ik lees dit keer op keer weer, en ik zie echt de logica van je vergelijking niet. Als postnatale depressie alleen gaat over de moeder, "dan" is het logisch dat perinatale sterfte gaat over moeder en kind?

Daarnaast spreek je over de perinatale periode. Kan het niet zo zijn dat men met perinatale sterfte toch alleen doelt op het kind, terwijl de perinatale periode gaat over moeder en kind?

Citaat
En dat onderzoek is niet gedaan.


Omdat je dit laat staan vermoed ik dat je bovenstaande post van Simone Kennedy niet hebt gezien. Ze verwijdt naar De Pers, die op 15 april 2009 schreef over een onderzoek dat is gepubliceerd in het aprilnummer van BJOG: an international journal of obstetrics and gynaecology.

Citaat
Niet door te beginnen met de stelling dat het sterftecijfer bij pasgeborenen sinds de jaren 80 toeneemt en dat dat wel heel toevallig samenvalt met liberalisering van de gedachten rond euthanasie om vervolgens alle andere mogelijke oorzaken van babysterfte op basis van twijfelachtige of niet-bestaande cijfers te weerleggen.
Daar is een woord voor: smaad.


Ik vraag me af waarom je wel mag wijzen op het tegelijk optreden van een hoog aantal thuisbevallingen en hoge babysterfte, maar niet op het tegelijk optreden van euthanasiewetgeving en hoge babysterfte. Ik zie geen smaad in dit artikel.
bird
Geplaatst op: 18-01-2010 15:20Citeer
@ BB
Ik lees in de colummn geen begin van bewijs dat er een causaal verband bestaat tussen euthanasiewetgeving en babysterfte. Wat ik al eerder schreef: de opwarming van de aarde kan dan ook aan de euthanasiewetgeving worden geschreven, immers sinds de invoering van de wet is de aarde warmer geworden.

Er wordt wel erg toegewerkt naar een verband dat er niet (bewezen) is.
Gebuis, E.P.A. (Edward)
Geplaatst op: 18-01-2010 15:47Citeer
@ BB:
Dan is het logisch dat perinatale sterfte niet alleen om het kind kan gaan. Laat ik het dan zo opschrijven.
Het gebeurt dat een woord meerdere betekenissen kan hebben maar over het algemeen gaat dat niet op bij definities in de geneeskunde.

Ik had de bijdrage van Simone Kennedy inderdaad niet gezien. Daarvoor dus mijn excuses. Ik heb het artikel net gelezen en de conclusies die De Pers eruit trekt, worden niet ondersteund door de data van het onderzoek.
Sowieso gaat het hier om een beschrijvend onderzoek wat we in de medische wetenschap zien als WC-papier. Een beschrijvend onderzoek betekent dat er data is verzameld op een ongecontroleerde en niet-gestandariseerde manier waarbij de gegevens in de dossiers van de diverse ziekenhuizen en praktijken niet vergelijkbaar zijn. Vanwege de hoeveelheid werk die er dan inzit, wordt toch geprobeerd daar nog een artikel van te maken en als je het goed opschrijft, krijg je het zelfs nog in een acceptabel tijdschrift als BJOG geplaatst. De beste conclusie die uit dit artikel getrokken zou mogen worden is echter dat de eerste aanwijzingen geen negatief effect van thuisbevallen laten zien maar dat dit onderbouwd moet worden met veel meer onderzoek.

Waarom mag ik wel zeggen dat André Rouvoet gezien is in de keukenhof met zijn kinderen terwijl dat niet waar is en niet dat hij op de Amsterdamse Wallen is gesignaleerd in de armen van een prostitué terwijl hij genoot van een lijntje cocaïne terwijl dat niet waar is (en laat ik met klem benadrukken dat het slechts een bedacht voorbeeld is waar geen enkele vorm van waarheid in schuilt)? Omdat het de goede naam van een persoon schaadt.
Datzelfde gaat hier op. De reputatie, eerbaarheid en goede naam van een hele beroepsgroep wordt op het spel gezet. Maar aangezien ik geen jurist ben, weet ik niet of dat in dit geval wel of niet strafbaar is. Vandaar het inschakelen van mensen die daar meer verstand van hebben dan ik.
Gewijzigd
Gebuis, E.P.A. (Edward) heeft dit bericht gewijzigd op: 18-01-2010 15:49
BB
Geplaatst op: 18-01-2010 16:07Citeer
Citaat
De reputatie, eerbaarheid en goede naam van een hele beroepsgroep wordt op het spel gezet.


Tsja, jij voelt je als arts hierdoor aangesproken, dat begrijp ik. Mijn moeder zal zich aangesproken voelen als jij thuisbevallen aan een hoog risico op kindersterfte linkt. Zij wordt dan, omdat ze principieel een groot voorstander is van thuisbevallen, neergezet als iemand die onacceptabel grote risico's neemt voor haar kinderen, terwijl dit niet is bewezen. Wat me opvalt is dat jullie beide ervan overtuigd zijn dat er tussen 2006 en 2009 méér dan 1 geval van late zwangerschapsafbreking (abortus?) of euthanasie van pasgeborenen heeft plaatsgevonden. Zijn artsen bang voor vervolging? Daar ligt dan een groot probleem. Ik meende altijd dat na Els Borsts 'het is volbracht' alles geregeld was, maar blijkbaar in dit soort gevallen niet. Maar toch... als artsen niet durven te melden dan zijn zij zélf verantwoordelijk voor de indruk die dan ontstaat, dat ze blijkbaar iets te verbergen hebben. Dat kan je Kennedy niet in de schoenen schuiven. Verder redeneert de CU uiteraard vanuit de visie dat zowel abortus als euthanasie verwerpelijk zijn. Dat mag niet gebruikt worden als excuus om artsen in een kwaad daglicht te stellen. Aan de andere kant mogen artsen het CU-standpunt niet misbruiken om een verborgen agenda te veronderstellen als iemand (bv Kennedy) gewoon terechte vragen stelt.
Gebuis, E.P.A. (Edward)
Geplaatst op: 18-01-2010 17:28Citeer
@ BB:
Of het een terecht vraag is of niet weet ik niet. Omdat er geen cijfers zijn, is gewoon niet bekend hoe groot het fenomeen is.
Ik ben ervan overtuigd dat er meer dan 1 geval heeft plaatsgevonden tussen 2006 en 2009. En ik snap ook heel goed dat dat niet gemeld wordt. Zo blijf je met de medische geheimhouding zitten waarop iedere meldingsplicht in het medisch beroep op vastloopt. De ellende die je kan krijgen bij het Tuchtcollege als je je geheimhouding doorbreekt, is niet te overzien en kan simpelweg je carrière beëindigen. Dat is niet geregeld in het Strafrecht omdat dat simpelweg geen element van het Strafrecht maar van het Medisch Tuchtrecht is. In het uiterste geval kan in een Strafrechterlijke procedure dan blijken dat je niets te verwijten valt maar tegelijk kan je medische licentie alsnog worden afgenomen in het Tuchtrecht.
Bovendien brengt melding maken van euthanasie een heleboel ellende met zich mee, zowel voor de arts als voor de ouders. Veel artsen proberen dat te omzeilen, zowel voor de arts als voor de ouders. De gehele procedure rond actieve levensbeëindiging is dermate nodeloos ingewikkeld en slepend gemaakt dat er in wezen niets veranderd is sinds Els Borsts beroemde uitspraak.
Citaat

Tsja, jij voelt je als arts hierdoor aangesproken, dat begrijp ik. Mijn moeder zal zich aangesproken voelen als jij thuisbevallen aan een hoog risico op kindersterfte linkt. Zij wordt dan, omdat ze principieel een groot voorstander is van thuisbevallen, neergezet als iemand die onacceptabel grote risico's neemt voor haar kinderen, terwijl dit niet is bewezen.

Tenzij je moeder een verloskundige is die koste wat het kost vrouwen thuis wil laten bevallen, zelfs tegen de wil van de vrouw in kwestie of tegen medisch advies is, gaat deze vergelijking scheef. En nogmaals, ik heb nergens gezegd dat thuisbevallen gevaarlijk is. De vrouwen die bevallen zijn in het Westfries Gasthuis in Hoorn dachten waarschijnlijk dat ze daar heel veilig waren maar de realiteit bleek anders. Ik heb alleen gewezen op een heleboel zaken waarin de Nederlandse situatie verschilt van de situatie in andere landen en thuisbevallen is er daar een van.
Citaat

Aan de andere kant mogen artsen het CU-standpunt niet misbruiken om een verborgen agenda te veronderstellen als iemand (bv Kennedy) gewoon terechte vragen stelt.

Als iemand van de PvdA of de VVD dezelfde opmerkingen zou maken, zou ik net zo sterk in verweer komen. En dan nog gaat het mij vooral om de insinuatie die gemaakt wordt wat jij eerder vandaag om 12.39 uur ook aangaf.

Vragen over deze onderwerpen dienen objectief gesteld te worden zonder dat er een politieke kleur of levensfilosofie uit blijkt. Ik zal de eerste zijn die toegeeft dat ik bij dit soort onderwerpen zeer scherp kan reageren (maar wel binnen de grenzen van het fatsoen, volgens mij).
Echter, jij en ik hebben een normale discussie over dit onderwerp en noch jij noch ik hebben dingen gesuggereerd die nergens op gebaseerd zijn of die potentieel schadelijk zijn voor andere mensen. Ik snap dus niet goed waarom Simone Kennedy, die naar ik aanneem toch een kundig politica is, haar toevlucht neemt tot insinuaties en onbewezen (en volgens mij onbewijsbare) stellingen. Want laten we eerlijk zijn, hoeveel van de bovenstaande reacties gaan over de inhoud van haar artikel en hoeveel over de toon ervan?
BB
Geplaatst op: 18-01-2010 17:46Citeer
Om dan maar weer bij het artikel te komen: volgens mij probeer ik me te beperken tot de inhoud. De toon kan als provocerend worden gelezen.

Ik denk dat je inderdaad een zo groot mogelijke (!) objectiviteit moet betrachten in wetenschappelijk onderzoek. Dus ook in onderzoek naar de relatie tussen thuisbevalling en babysterfte, ook in onderzoek naar de redenen waarom artsen in geval van late abortus/ euthanasie bij baby's niet voldoen aan hun meldingsplicht. Wat jij uit eigen ervaring als arts zegt, zal een indruk geven van waar het probleem ligt.

Wat dat betreft moet je twee zaken onderscheiden. Aan de ene kant het standpunt van de CU, dat euthanasie en abortus tot de grootste kwaden van deze tijd behoren. Dus als het aan de CU ligt worden beide weer verboden, zoals ook moord nog altijd verboden is. Met dat in het achterhoofd, kan natuurlijk ook de CU de ogen niet sluiten voor de huidige realiteit. Als bijvoorbeeld thuisbevalling de babysterfte doet toenemen, als prenataal onderzoek het aantal late abortussen/ euthanasieën op baby's doet toenemen, als artsen benauwd zijn om aan hun meldingsplicht te voldoen, dan moet dat onderzocht worden. Niet met een CU-bril op. Die bril kunnen we opzetten zodra er een rapport ligt en de CU moet beoordelen wat in haar ogen de beste maatregelen zijn.
Gebuis, E.P.A. (Edward)
Geplaatst op: 18-01-2010 18:07Citeer
@ BB:
Het probleem ligt bij de dreiging je medische papieren kwijt te raken. Je hebt geen 6 jaar gestudeerd en daarna 6 jaar gespecialiseerd om vervolgens iedere keer je vergunning te riskeren. Dus is valsheid in geschrifte veel makkelijker en zo goed als niet te achterhalen. Tijdens de studie word je al geleerd altijd een verklaring van natuurlijke dood af te geven tenzij je daar echt niet mee wegkomt terwijl het natuurlijk juist andersom zou moeten zijn.

Verder ben ik blij dat de CU na deze regeerperiode weer voor lange tijd de oppositie in zal gaan waar de macht van de CU zeer beperkt zal zijn.
Maar zelfs als de CU haar zin zou krijgen, blijven er nog altijd mogelijkheden. Zo is euthanasie ook mogelijk d.m.v. een overdosering morfine en abortus door medicijnen die de baarmoeder veranderen in een zeer schadelijk milieu voor de foetus of de bloedtoevoer naar de placenta ernstig beperken, zoals het ging voordat abortus en euthanasie uit de illegaliteit werden gehaald.
De kans op complicaties is echter veel groter maar dat is dan maar een situatie waar de CU zich bij neer zal moeten leggen.
1 2Laatste pagina
Nieuw bericht