De bekende documentaire "The Corporation' uit 2003 probeert te onderzoeken wat voor ding een bedrijf met beperkte aansprakelijkheid, een NV, eigenlijk is. Hoewel soms wat suggestief, stelt de documentaire vast dat een bedrijf op maar één ding uit is: geld. En wanneer nodig ten koste van alles. Volgens mensen als Michael Moore, die ook in de documentaire aan het woord komt, zijn sociale activiteiten van bedrijven dan ook niets meer dan middelen om nog meer geld te verwerven. Altruïsme uit eigenbelang, zou je kunnen zeggen.

Dat alles doet de vraag opkomen wat een bedrijf eigenlijk is. Is het een verzameling juridische contracten, of is het een persoon? Voor dat eerste zullen de economen en juristen veel voelen, ik voel meer voor het tweede. Een bedrijf heeft immers een persoonlijkheid (cultuur, visie, missie), een bedrijf heeft bezittingen, schulden. Je kunt een bedrijf voor de rechter dagen en door een bedrijf worden aangeklaagd. Een bedrijf heeft "relaties" en soms leidt dat zelfs tot een huwelijk (fusies) inclusief kinderen (dochterondernemingen). Kortom: bedrijven zijn eigenlijk burgers van onze samenleving.

En dit burgerschap is nu precies het probleem. Wij, als mensen van vlees en bloed, hebben het soms al moeilijk om goede burgers te zijn. Daarom krijgen we ook een handvest burgerschap. Bij bedrijven ligt dit nog moeilijker. Hoewel er al talloze wetten en codes bestaan blijken bedrijven steeds weer in staat om het verkeerde te doen. Dit is des te lastiger omdat je bedrijven niet in de gevangenis kunt zetten.

De oplossing van dit probleem ligt niet in het instellen van nog meer codes of beter toezicht. De oplossing ligt in het aanpakken de aard van bedrijven. En daar kunnen wij zelf wat aan doen. Zolang wij bedrijven en hun producten blijven adoreren, een diep verlangen koesteren om steeds weer het nieuwste en mooiste te bezitten voor de laagste prijs, kunnen we het onze medeburgers, de bedrijven, niet kwalijk nemen dat zij denken dat ze op de goede weg zitten.

Zolang wij in onze samenleving alles blijven reduceren tot het economisch perspectief (wat kost een allochtoon), kunnen wij het de financiële sector niet kwalijk nemen dat zij de dominante rol spelen die ze doen. Maar goed, dit soort verhalen horen we al sinds de kredietcrisis begon. Laat me daarom een concreet voorstel doen om toch de volgende stap in de inburgering van bedrijven te zetten: bedrijven die zich schuldig gemaakt hebben aan fraude, dood door schuld, vervuiling, aanzetten tot verkeerd gedrag, uitbuiting van mens of natuur en corruptie dienen gevangen gezet te worden. De inhoud van de gevangenneming houdt in dat een bedrijf voor de duur van de straf niet meer mag handelen. Dus: een gevangenisstraf van twee jaar voor bijvoorbeeld ABN AMRO betekent dat voor een tijd van twee jaar de bank niet meer mag handelen en daarna de schade die ze heeft aangericht moet terugbetalen. Volledige aansprakelijkheid dus.

Ik vrees alleen wanneer we dat doen er weinig bedrijven meer over zullen blijven. En dat toont nu precies aan wat er mis is.

Rogier Havelaar