Op dit moment zitten de partijleiders van alle coalitiepartijen in het kabinet. Dat is politiek heel begrijpelijk. De grootste coalitiepartij levert vaak de premier. Dat is vrijwel altijd de partijleider (al stelde Bos ooit Cohen voor als PvdA-premier) en deze zal er politiek de voorkeur aan geven ook de partijleiders van de andere coalitiepartijen in zijn (of haar) kabinet te hebben. Ik kan me goed voorstellen dat dit een handige situatie is. Partijleiders hebben immers gezag binnen hun partij en als zij in een kabinet zitten maakt dat de lijnen kort, de meerderheid zekerder en wellicht ook het draagvlak voor het kabinet groter.

Toch vind ik een aantal principiële argumenten belangrijker. In mijn ogen gaan er nu twee dingen fout doordat partijleiders in het kabinet gaan zitten. Allereerst komt ons dualistisch stelsel nu niet uit de verf. Dat is wel heel belangrijk omdat dualisme maakt dat de stukjes macht van de regering en het parlement gescheiden blijven. Essentieel onderdeel van dualisme is dat de Kamer de regering controleert. Doordat de partijleiders, toch de gezichten van de partij, in het kabinet zitten, missen coalitiefracties een ‘incentive’ om het kabinet echt te controleren. Het is publicitair immers niet heel handig kritiek te leveren op de eigen partij(leiders). Een tweede probleem is dat het debat vooral plaatsvindt binnen het kabinet plaats en niet in de Kamer. Juist partijleiders zijn essentieel in debat en besluitvorming: zij coördineren de standpunten binnen hun partij en verwoorden dit: zij maken de deals. Als nu deze partijleiders in het kabinet gaan zitten, vindt het debat over waar Nederland heen moet dus ook merendeels in het kabinet plaats. En daar hoort het niet, het hoort in de Kamers. Debat hoort in de Kamers omdat daar ook de oppositie mee mag debatteren en beslissen, en dat kan ze in het kabinet niet.

De pragmatische voordelen van partijleiders in het kabinet zijn wel duidelijk, maar in mijn ogen stuiten juist deze voordelen op enkele nadelen die toch net iets principiëler liggen en daarom zwaarder wegen.

Als Rouvoet dus aangeeft partijleider van de ChristenUnie te willen blijven, heeft dat in mijn ogen ook betekenis voor ná de verkiezingen. In eventuele formatieronden, mochten die er nogmaals komen, zou Rouvoet aan moeten geven dat hij in de Kamer wil blijven. Dat is geen kritiek op Arie Slob, de huidige fractievoorzitter. Slob heeft in zijn rol als fractievoorzitter van de ChristenUnie een goed profiel gegeven, dat zelfs tot op enige hoogte losstaat van het kabinet en van Rouvoet. Maar echt dualisme is er alleen als de partijleider in de Kamer zit. Wat mij betreft geldt daarom: als Rouvoet partijleider wil blijven, is hij dat in de Kamer.

Cor Oudes