De EU is hét schoolvoorbeeld van effectief bestuur. Het is in de eerste plaats aan Europa te danken dat we als Europese landen zover gekomen zijn met een groen milieubeleid, zoals strenge regels op het gebied emissiequota en (voedings)stoffen. Maar ook het vrije verkeer van valuta, mensen, goederen en diensten heeft veel zegeningen gebracht die we nauwelijks beseffen. Op politiek gebied lagen de meningen niet altijd op één lijn, maar de belangrijkste bijdrage voor de rest van de wereld is wel degelijk politiek: Europa als de motor achter de naleving van mensenrechten en burgerlijke vrijheden. Hoewel de EU-wetgeving voornamelijk in rokerige achterkamertjes en door middel van veel politieke onderhandelingen werd uitgevochten, zijn de resultaten indrukwekkend te noemen.

Tegenwoordig moet echter alles anders. Europa moet democratischer, zodat burgers door directere betrokkenheid meer vertrouwen houden in het beleid. Ik denk echter dat deze vlieger niet opgaat, omdat de analyse van het probleem niet deugt. De angst voor Europa als superstaat komt voort uit het gemak waarmee nationale partijen in het verleden de verantwoordelijkheid voor impopulaire maatregelen stelselmatig afschoven op de invloed van Brussel. Het probleem van Europa ligt niet in haar democratisch tekort, maar is gelegen in de onduidelijkheid van de nationale politiek en haar onwil om zich daar democratisch over te verantwoorden. De macht is inderdaad gedifferentieerder geworden – het zogenoemde multi-levelgovernance – maar het is de vraag of alle bestuurslagen evenveel inspraak moeten toestaan als de nationale regering. Wanneer gemeenten, waterschappen, provincies en volkenrechtelijke instituties allemaal rechtstreeks verantwoording moeten gaan afleggen en inspraak verlenen aan ons als burgers, worden deze organen bestuurloos. Het democratisch tekort van de EU is een noodzakelijk goed, omdat het effectiviteit en het denken voor het algemeen belang (i.p.v. nationaal belang) met zich meebrengt. Een steeds machtiger parlement in Europa zal leiden tot meer deelbelangen die gehonoreerd moeten worden.

Laat nationale belangen door regeringen verdedigen en laat Europa zich specifiek bezighouden met het algemeen Europese belang. Dan gebeurt er tenminste nog wat. Wat er moet gaan veranderen is de nationale politiek. Zij moet in de eerste plaats niet steeds de Europese Unie de schuld geven van allerlei wetten en regels. Anderzijds moeten nationale belangen niet via het Europese instituties zelf binnengebracht worden, maar via nationale overheden. Maar waarom de ChristenUnie zich bij de goedkeuring van de Commissie - wat de democratische vernieuwingen bekrachtigde - nu juist onthield van stemming, blijft mij onduidelijk. Zij was namelijk voor meer macht aan het EP, zodat er meer controle en verantwoording van Europees beleid mogelijk wordt. Maar als zij zo’n groot voorstander van transparantie is, zou ik wel willen weten waarom zij blanco heeft gestemd.

Maarten Vogelaar